Kategoria: Kulturë
Autori: X.Tafa
  Koha për lexim: 5 Minuta

‘Kanë arrestuar sopranon’, Historia prekëse e vajzës korçare

Sopranoja Merita Sokoli

… përshpëritjet nën zë korridoreve të radio-Tiranës, majin e vitit 1947. Po bastiseshin arkivat… të shuhet zëri i saj… Të mos mbetet asnjë shenjë… Ishte Merita Sokoli, soprano e famshme e viteve ’30 që u u burgos, bashkë me zërin e saj, brenda hekurave të diktaturës komuniste… Historia prekëse e vajzës korçare që studioi në Akademinë Nacionale të Santa Cecilias në Romë, atje ku zë fill karriera e personaliteteve të muzikes, si i famshmi Ennio Morocone

Nga Luljeta Progni

Ishte pranverë, një ditë maji në vitin 1947, kur u ndal një melodi. Nëpër sallat modeste të radio-Tiranës, u shua zëri. “Kanë arrestuar sopranon”, pëshpëritej nën zë. Frikë dhe trishtim ngërthyer bashkë, në fyturat e djemve e vajzave artistë. Sigurimi i Shtetit po kontrollonte arkivat, shoqëruar me ulërima… “Të shuhet zëri i saj… të mos mbetet asnjë shenjë…” Sepse ishte zëri i “armikut të popullit”, ishte zëri i Merita Sokolit, vajzës korçare që vinte nga auditorët e Akademisë Nacionale të Santa Cecilias, në Romë. Atje kishte studiuar e kishte spikatur si soprano me zë të rrallë, nëpër ato auditorë ku studionte edhe Enio Morikone, ku studiuan e u formuan si artistë me famë botërore, Beniamino Gigli, Maria Cherogiorgou-Sigara, Franco Donatoni, por edhe Preng Jakova.

Fati i Meritës do të ishte krejt i ndryshëm nga kolegët e saj të akademisë Santa Cecilia. Do të ishte i ndryshëm, jo vetëm për faktin se Shqipëria nuk mund të krahasohej me Italinë e asaj kohe, dhe jo vetëm sa i përket artit. Por fati i Meritës do të ishte i ndryshëm, për faktin sepse do t’i ndalej kënga e do të përfundonte pas hekurave të burgut, pa bërë asnjë faj. Më 16 maj të vitit 1947, Merita u arrestua, për t’u dënuar me pesë vite burg si “armike e pushtetit popullor”.

Në qytetin e Korçës, nuk do të dëgjohej kurrë më kënga e saj. Në radio Tirana gjithashtu, nuk do të ishte më, as ajo e as kënga e saj, nuk do të shfaqej më në sheshxhirime, atje ku kishte qenë e para grua shqiptare, në të parin film shqiptar, për të spikatur edhe si aktore.

Ylli që u shua

Merita Sokoli ishte vetëm 14 vjeç, kur nisi të këndonte në skenat shqiptare. Këndoi në skenat e Tiranës e Korçës. Ajo shoqërohej në piano, nga muzikantët e njohur të asaj kohe, pianistët Pjetër Dungu e Tonin Guraziu.

Në vitin 1939, Merita nisi studimet në Itali, në Akademine Nacionale të Santa Cecilia në Romë, institucion në të cilin kanë studiuar edhe të famshmit Beniamino Gigli, Maria Cherogiorgou-Sigara, Ennio Morricone, Franco Donatoni, Preng Jakova etj.

Studimet e saj purfunduan në gusht të vitit 1944, me pedagogun Ricardo Stracati. E sapo kthyer nga Roma, në vitin 1944, Merita Sokoli nisi të këndonte në Radio Tirana, së bashku me sopranot Tefta Tashkon, Marie Krajën por edhe Viktori Xhaçkën.

“Takim në liqen”

Në vitin 1945, nisi të aktivizohet edhe në Teatrin Popullor. Atje gjeti dashamirësinë e artistëve të mëdhenj Naim Frashëri, Lazër Filipi, Prokop Mima, Liza Vorfit, etj. Merita e kishte një përvojë të rëndësishme si aktore, sepse kishte qenë aktore ne filmin e parë shqiptar, që titullohej, “Takim në Liqen”. Ishte në rol protagonist, së bashku me Kristaq Antoniun, në filmin e parë shqiptar me metrazh të shkurtër. Xhirimet u realizuan në Shkodër dhe në Manastirin e Shën Naumit në Pogradec, në vitin 1942. Filmi u shfaq vetëm një herë, në Itali. Një fotografi nga sheshi i xhirimeve, vjen si kontribut i të birit të Merita Sokolit, Diti Tezha. Ai e ruan si një ndër gjërat më të rëndësishme fotografinë e nënës së tij, aktorja e parë shqiptare. Në maj të vitit 1947, Merita Sokoli dhe i fejuari i saj Tika Tezha, u arrestuan të akuzuar “për agjitacion e propagandë kundër pushtetit popullor”.

Procesverbali i Sigurimit të Shtetit

“Merita Sokoli, e bija e Ramadanit dhe Qerimes, vjeç 23, lindur në Korçë dhe banuese në Tiranë në klagjen Abdulla Bej, rruga Dajti, nr 277, me profesion këngëtare, me arsim të lartë, ka kryer studimet në Romë. Gjatë kohës së okupacionit, nuk ka marrë pjesë në Ballin Kombëtar ose me Legalitetin. Me shtetësi shqiptare, në gjendje ekonomike jo të mirë, nuk ka njeri të arratisur, ka të burgosur të fejuarin e saj, të burgosur ka edhe të vëllanë e saj, e padënuar ndonjëherë, e arrestuar në datën 16/05/1947.

Pasi iu këndua akuza e prokurorit, e pandehura u mor në pyetje: Merita Sokoli tha: akuza që më bëhet, e pranoj pjesërisht. Unë nuk kam qenë në ndonjë lidhje me të misionit anglez. Nuk kam pasur lidhje me Nexhmide Tarakun. Mbi përgjigjen e prokurorit, e pandehura tha se: unë pranoj atë që kam bërë. Unë prej amerikanëve, kam njoftë Thoma Stefene, me të, nuk kam pasur lidhje. Kam shkuar dy herë te UNRA, për të marrë qeratë e shtëpive.

Procesverbalin nuk e pranoj, nuk është e vërtetë që unë të kem qenë spiune. E pandehura mohon që t’ju përgjigjet pyetjeve të kryetarit… Unë pranoj se kam folur kundra pushtetit popullor”, ishte kjo, akuza e vetme që Merita Sokoli pranoi, kur u përball me egërsinë e Sigurimit të Shtetit, në maj të vitit 1947.

Edhe pse e e pafajshme, Merita Sokoli u dënua me 5 vite burg. Torturat dhe mundimet në burgjet e diktaturës, i kaloi së bashku me zonjat Sabiha Kasimati, Rita Koci, Musine Kokalari, Diti Biçaku.

Internimi

Pasi u lirua nga burgu, Merita Sokoli dhe bashkëshorti i saj Tika Tezha, u internuan në Kavajë. “Tmerri i burgut, debimeve dhe internimeve e shoqeruan tere jeten se bashku me te shoqin dhe djalin e vetem. Ka jetuar ne Kavaje, ku nderohej nga ate gjithe njerezit e mire te Kavajes, deri ne vitin 1993 dhe pastaj emigroi ne Amerike me te birin dhe familjen e tij. Une, nga bashkejetesa 21 vjeçare me te, nuk me del nga mendja tronditja qe pesonte sa here qe degjonte zhurmen e makines se ndaluar poshte shtepise, zhurme e cila e bente gjithmone te rijetonte momentin e arrestimit. Vdiq ne 4 Nentor 2007 kur nderroi jete e semure nga kanceri i mushkerise. Merita ishte nje talent i rralle, nje bilbil i lindur, nje yll i artit shqiptar por qe komunizmi nuk e la kurre te shkelqente dhe e shojti qe ne hapat e pare duke copetuar jeten e saj dhe demtuar rende artin shqiptar.”, rrëfen Dorieta Dhonato, familjare e Merita Sokolit.

Merita Sokoli Tezha, vdiq më 4 Nëntor 2007. Ndërroi jetë e sëmurë nga kanceri i mushkërisë. Pak muaj më parë, merita Sokoli Tezha u shpall “Qyetare nderi e Kavajës”. Kujto.al është duke punuar për të përgatitur një dokumentar që i kushtohet jetës së saj artsitike dhe kalvarin e vuajtjeve gjatë diktaturës komuniste.

Marrë nga Kujto.al

Plagosje me armë zjarri në zonën e Plazhit në Durrës, policia në vendngjarje
DURRËS Një person është plagosur me armë zjarri në Durrës mbrëmjen...
Vetëvendosje propozon Albin Kurtin si mandatar për kryeministër
Lëvizja Vetëvendosje zyrtarizoi nominimin e Albin Kurtit për kryeministër...
Hapet ankand për Parkun Energjetike Fotovoltaik të Karavastasë
Ankandi për parkun Energjetik Fotovoltaik Karavasta është hapur sot...
Ekspozita “Ngjyrat e Orthodoksisë”
“Ngjyrat e Orthodoksisë” është ekspozita me afro 500 fotografi që...
Plagosje me armë zjarri në zonën e Plazhit në Durrës, policia në vendngjarje
DURRËS Një person është plagosur me armë zjarri në Durrës mbrëmjen...
Atentati në Tropojë, Artan Hoxha zbulon pse e vranë Guxim Gjyriçin
Gazetari Artan Hoxha në studion e Abc News ka dhënë detaje të forta...
Shpërthen një pikë karburanti në Tiranë, detajet e para rreth ngjarjes
Një pikë karburanti ka shpërthyer pak minuta më parë në kryeqytet...
Atentati/ Viktimën e rrëmbyen dhe e vranë
Deri më tani është mësuar se autorët kanë qëlluar me breshëri automatiku...
Do të harxhohen rreth 26 miliardë lekë investime publike për këtë vit
Investimet publike 2020 do të jenë 5.1% më të larta se një vit më...
Buxheti 2020/ Rritet nga 18 në 40, numri i certifikatave të unifikuara për eksport
Rritja e eksporteve bujqësore drejt tregjeve të Bashkimit Europian është...
Shtyllat kryesore të buxhetit 2020/ Rindërtimi, rritja ekonomike dhe investimet
Të ardhurat e parashikuara të mblidhen në buxhetin e vitit 2020 llogariten...
Autoportreti i ngrysur i Van Gogut në Oslo konfirmohet si autentik
Piktura e vetme e njohur nga mjeshtri holandez në kohën kur ai kishte...
Johnson: Kritikët e Huawei-t të ofrojnë alternativa
Kryeministri britanik Boris Johnson u bëri thirrje kritikëve të Huawei-t...
FMN: Marrëveshja tregtare SHBA-Kinë do të pakësojë paqartësinë globale
Drejtorja menaxhuese e Fondit Monetar Ndërkombëtar (FMN) Kristalina Georgieva...
Putini fton Merkelin në Rusi për krizën e Iranit
Kancelarja gjermane do të shkojë në Rusi për të takuar Presidentin...
Autoportreti i ngrysur i Van Gogut në Oslo konfirmohet si autentik
Piktura e vetme e njohur nga mjeshtri holandez në kohën kur ai kishte...
Greg Rama rikthen “Fidem” në Janinë
Pas Shqipërisë, Greg Rama, djali i kryeministrit Rama ka çelur ekspozitën...
Për “Kangët popullore erotike” të Vlora Nikçit
Vlora Nikçi, aktore e lindur në Pejë, ka bërë një punë shumë të...
Himni i Bashkimit, teksti nga Asdreni, Kënduar nga Banda e Lirisë, Korçë 1909
Himni i BashkimitTeksti nga AsdreniKënduar nga “Banda e Lirisë” Ardhi...
NATO prezanton dronin e ri “Spiun”
NATO ka modernizuar mjetet dhe pajisjet për të rritur zbulueshmërinë...
WhatsApp shënon rekord të ri, sa mesazhe u dërguan gjatë festave
WhatsApp ka thyer rekordin. Ai është tashmë një nga aplikacionet më...
Zbulohet rroga e shefit të Apple
Kreu i “Apple”, Tim Cook, ka fituar 11,6 milionë dollarë në vitin...
VW popullor edhe në rrymë – shet mbi 100,000 njësi të Golf-ave elektrik
Gjiganti i automjeteve gjermane ka shitur 100 mijë njësi të versionit...
Shkencëtarët: Toksinat e dëmshme nga ajri ndikojnë në evolucionin e njeriut?
Nën titullin “Pse ndotja e ajrit është kaq e rrezikshme” New York...
Të gjitha përfitimet e vitaminës A
Njerëzit janë më të përqendruar te vitamina B, C, ose D, dhe përfitimet...
Kura 5 ditore me mjaltë dhe hudhra – efekte të forta në organizëm
Kohët e fundit, jeta është bërë shumë e shpejtë, ashtu si ushqimet. Ky...
A mund të prekemi nga kanceri në mushkëri nëse nuk pimë duhan?
Pirja e duhanit nuk është e dëmshme vetëm për duhanpirësit. Ndikon...
Princi-Harry-dhe-bashkëshortja-e-tij-Meghan-heqin-dorë-nga-detyrat-mbretërore
Meghan Markle dhe Princ Harry humbasin fondet dhe titujt mbretërorë
Meghan Markle dhe Princi Harry do të humbasin titujt e tyre të HRH pasi...
Bes Kallaku tregon rrogën që merrte në ‘Portokalli’: Shkonte mbi…
Me siguri të gjithë e mbani mend Bes Kallakun me rolet e tij në “Portokalli”...
Ish-burri i parë i Anna Oxës bën vetëvrasje
Ka vdekur ish-burri i Anna Oxës. Franco Ciani, 62 vjeç, këngëtar,...
Oriola Marashi pozon joshëse e hipur mbi një pelë
Oriola Marashi nuk e ka aspak të ftohtë. Modelja shqiptare, Oriola...
Për një fytyrë pa njolla
Njollat në fytyrë janë një shqetësim i vërtetë për femrat. Zakonisht,...
4 hapa per nje lekure te paster si nje femi
Duke pasur gjithmonë në mendje shprehjen “Kurrë mos vendosni mbi lëkurën...
Pse na fryhet gjoksi shumë gjatë periodave?
Vajza, le ta pranojmë të gjitha tani: do të ishte ideale sikur cikli...
Këshilla të floktarëve të famshëm: Kjo ngjyrë e flokëve do të shënojë vjeshtën!
Shumica e femrave me fillimin e ditëve të ftohta flokët e tyre vendosin...
“PËRSE EUROPA NA LARGOHET “
Ky titull më erdhi në faqen time të facebook , e lexova dhe autori nuk...
Shqipërisë po i shtohen pleqtë, në 10 vite ka 22% më shumë të moshuar
Tetori nisi me ditën ndërkombëtare të të moshuarve, numri i të cilëve,...
Infermierët në Gjermani: Në Shqipëri na kanosnin me bukën e gojës
Rrëfimet e infermierëve të larguar në Gjermani. Diferencat në kushtet...
Mungojnë kuponat për pasaporta dhe kartë ID, qytetarët sorollaten
Janë 1.4 milion karta identiteti dhe pasaporta qytetarësh, të cilët...
BMW vs Mercedes: Ja cili automjet është më i mirë për t’u blerë sipas karakteristikave
Mercedes dhe BMW kanë qenë rivalë në tregun e makinave luksoze për...
Njihuni me Lamborghinin gjigant me gjashtë rrota
Bimelecdesign ka punuar në një Larborghini, duke e kthyer në makinë...
Arrin Lamborghini Huracan EVO RWD
Lamborghini ka befasuar fansat në ditët e para të vitit 2020 me një...
VW popullor edhe në rrymë – shet mbi 100,000 njësi të Golf-ave elektrik
Gjiganti i automjeteve gjermane ka shitur 100 mijë njësi të versionit...
Man Utd rivalizon Interin, për shërbimet e Vidal
Manchester United është skuadra që është futur në garë për shërbimet...
Nuk ndihmon as Ibrahimovic, Milan luan baras me Sampdoria
Milan e ka nisur me barazim vitin e ri kalendarik, 2020. Skuadra ‘Rosoneri’...
Juventus 4:0 Cagliari, notat e lojtarëve
Juventus e ka nisur për mrekulli vitin e ri kalendarik, duke demoluar...
Konfirmohet data dhe vendi për përballjen në mes të Chisoras dhe Price
të konfirmuar edhe zyrtarisht përballja në mes të Derek Chisoras dhe...